Boek
Nederlands

Het hart van de schorpioen

Paul Claes (auteur)

Het hart van de schorpioen

Autobiografie van de auteur in tal van korte stukken tekst, aangevuld met beschouwingen over wetenschappelijke en literaire onderwerpen.
Titel
Het hart van de schorpioen
Auteur
Paul Claes
Taal
Nederlands
Uitgever
Amsterdam: De Bezige Bij, 2002
173 p.
ISBN
90-234-0562-5

Besprekingen

Paul Claes over zichzelf

Na zijn reeks romans gesitueerd in opeenvolgende historische periodes is Paul Claes toegekomen aan het heden en aan zichzelf. Eindelijk laat hij zien wie er schuilgaat achter die auteur die niet over zichzelf wil schrijven.

'Mijn probleem toen ik vijfentwintig was: hoe te leven? Enige vooruitgang sinds toen: ik kan het probleem nu iets beter formuleren." De belangrijkste verwezenlijking in zijn leven noemt Paul Claes zijn groeiende beheer van de taal. Daarmee geeft hij aan wat in zijn literaire carrière de leidraad is geweest: de taal, de vorm als doel, en niet zozeer als medium om uiting te geven aan zijn gemoed of zijn gevoelens. Niet de biografische Paul Claes is belangrijk, alleen de maker van een kunstwerk dat op zichzelf staat, met inbegrip van het uitgangspunt dat elke tekst, als transformatie in de meest ruime zin, schatplichtig is aan een aantal voorgaande teksten - het principe van de intertekstualiteit. Hij wil (poëzie) "schrijven tegen een tijdsgeest die belijdenis, gevo…Lees verder

Paul Claes' wereld van woorden

Het nieuwe boek van Paul Claes is een autobiografie die hij schreef omdat hij het genre wou uitproberen. Het is geen klassiek levensverhaal geworden. Claes vertelt vooral via welke leesroutes hij zijn identiteit opbouwde. Het hart van de schorpioen getuigt van eruditie en vakmanschap, maar mist precies dat -- een hart.

Voor Paul Claes gaat het lezen immer aan het schrijven vooraf. De vertaler, dichter en schrijver wendt zijn duizelingwekkende belezenheid graag aan in zijn scheppende werk. Hij is een meester van de maskerade, die niet publiceert om zijn gevoelens van zich af te schrijven, uit therapeutisch oogpunt, maar uit liefde voor het literaire spel van verwijzingen.

In zijn proza, dat tien jaar geleden een aanvang nam met pastiches op het werk van Proust, Kafka, Joyce, Nabokov en Borges, paste hij dat procédé steeds op een andere manier toe. Zo schreef Claes met De sater een pasklare pastiche van een klassieke roman, fabriceerde hij een apocrief bijbelboek in De zoon van de panter en bracht hij in De phoenix, lustig citerend, een ode aan graaf Pico della Mirandola, die op zijn beurt droomde van een werk waarin antieke, joodse en christelijke wijsheden met elkaar werden verzoend. In De kameleon tot slot, dat onlangs werd bekroond met de Multatuliprijs 2002, publiceerde hij de gefing…Lees verder

Het masker en de spiegel

Er verschenen recentelijk twee nieuwe boeken van Paul Claes. 'De lezer' bundelt zijn fictie van de voorbije tien jaar. 'Het Hart van de Schorpioen' is een autobiografische roman. Dat laatste is opmerkelijk voor een schrijver in wiens oeuvre de maskerade een leidmotief vormt. Hoewel, autobiografisch? Hopelijk maken de twee boeken definitief een einde aan het clichébeeld van de erudiete maar ook saaie Paul Claes, die even cerebraal zou schrijven als gevoelloos. Wie zeurt dat er in de Vlaamse letteren geen verrassende dingen meer gebeuren, moet eerst Paul Claes lezen.

Waarom schrijft iemand in hemelsnaam autobiografische romans? Je kan daar allerlei psychoanalytische theorieën over bedenken. Uiteindelijk komt het er echter heel eenvoudig op neer dat de fantasie van de schrijver tekort schiet. Ofwel is de romanvorm eigenlijk een schaamlapje om het over zichzelf te hebben zonder van narcisme te worden beschuldigd.

Paul Claes is wel de laatste schrijver die je van platvloers autobiografisme kan beschuldigen. Ik ken zijn levenswandel niet, maar bij het lezen van zijn vier vorige romans voel je meteen dat het vooral getuigenissen zijn van een ongebreidelde verbeelding. Daarvoor staan de personages (Jezus!) en de settings van de verhalen (een sterfgeval in de Renaissance, liefde en erotiek in de oudheid) veel te ver af van onze hedendaagse leefwereld. De beschreven ervaringen in de romans zijn ook veel te divers. Dat kan gewoon niet alleen rechtstreeks uit het echte leven van één schrijver komen.

Toch wordt Paul Claes vaak versleten als ee…Lees verder

Als er één bekende sater is, dan is het wel Marsua, die door Claus beschreven werd in het gelijknamige gedicht. De panter verwijst naar het bekende gedicht van Rainer Maria Rilke in de Neue Gedichte, een dichter die door Claes becommen-ta-rieerd is. Maar alludeert ook op de dieren die Bacchus begeleidden. De panter is bovendien in The hind and the panther van John Dryden het zinnebeeld van de rooms-katholieke kerk. De phoenix is de vogel die zich vernieuwt, die sterft en verrijst, symbool voor het element vuur. De kameleon, het zich altijd wijzigende dier, staat symbool voor de lucht. De schorpioen is het attribuut van de Romeinse vruchtbaarheidsgodin Tellus Mater en symboliseert de aarde. De titels openbaren een wereld van verwijzingen en een visie op het leven. Zowel de sater als de panter verwijzen naar het onderbewuste: beide staan diametraal tegenover Apollo. De phoenix symboliseert zowel het verleden als de toekomst: de cultuur bestaat slechts uit traditie die zich…Lees verder
Dit boek van Paul Claes (1943) is bedoeld als autobiografie. Maar dan niet één met een samenhangend verhaal, zoals meestal. Zijn leven wordt geschetst in tal van meestal korte stukken tekst, van één regel, één alinea en af en toe tekst van meer dan één bladzij. Daarin komt de lezer in korte tijd wel veel te weten over de levensgang van Claes, vaak heel kernachtig beschreven. Daarbij de ontwikkeling van zijn talenten - tekenen en schrijven -, zijn fascinaties en zijn eruditie. Het verhaal van zijn leven loopt hoe langer hoe meer uit op beschouwingen gewijd aan zijn studie klassieke talen en zijn favoriete auteurs, met daarbij vele aforismen en paradoxen. Er is veel zelfkritiek naast oude uitspraken over zeer uiteenlopende zaken. Hoewel het boek zorgvuldig en boeiend is samengesteld, verwart en vermoeit het de lezer wel eens door zijn overvloed. Paperback, vrij kleine druk.

Over Paul Claes

CC BY 3.0 - Foto van/door Michiel Hendryckx

Paul Claes (Leuven, 30 oktober 1943) is een Vlaams auteur, classicus en literair vertaler.

Biografie

Claes studeerde klassieke, Nederlandse en Engelse letteren en communicatiewetenschappen aan de KU Leuven en promoveerde aldaar tot doctor in de letteren met een proefschrift over de antieke elementen in het werk van Hugo Claus: De mot zit in de mythe (1981). Hij heeft een omvangrijk en veelzijdig oeuvre op zijn naam staan dat romans, essays, poëzie, pastiches, vertalingen, bloemlezingen en een woordenboek omvat. Hij schrijft in diverse talen, waaronder Frans, Engels en Latijn (als Paulus Nicolaus).

Hij doceerde aan de universiteit van Nijmegen en aan de hogescholen van Gent en Antwerpen. Thans is Claes erehoofddocent aan de KU Leuven. Hij is lid van het Guido Gezelle Genootschap. Hij was coscenarist van de strip Reinaert de Vos door HugoKé. Van 2009 tot 2016 was hij huisdichter van het weekblad Knack: …Lees verder op Wikipedia